Trykot to dzianina osnowowa o kolumienkowym układzie pętli. Jest trwały, stabilny i może być elastyczny, dlatego wykorzystuje się go między innymi do szycia odzieży sportowej, strojów kąpielowych, bielizny oraz lalek waldorfskich.
Co to jest trykot?
Nazwa „trykot” pochodzi od francuskiego czasownika tricoter, czyli „robić na drutach”. W znaczeniu technicznym określa konkretny rodzaj dzianiny osnowowej. Oznacza to, że materiał powstaje z wielu nitek prowadzonych wzdłuż dzianiny, a każda igła zapętla własną nić. W efekcie tworzą się równoległe kolumienki pętli połączone w charakterystyczny, zygzakowaty układ.
To odróżnia trykot od dzianin wątkowych, takich jak klasyczny jersey. W dzianinie wątkowej jedna nić przechodzi przez kolejne oczka w poprzek materiału. Trykot ma zwykle gładszą prawą stronę i delikatnie teksturowaną lewą, choć wygląd i stopień rozciągliwości zależą także od rodzaju włókien oraz gęstości splotu.
W języku potocznym „trykot” może oznaczać również obcisły strój sportowy, na przykład strój zapaśniczy. Jest to jednak nazwa wyrobu wykonanego z materiału, a nie druga definicja samej dzianiny.
Budowa i właściwości trykotu
Kolumienkowa konstrukcja sprawia, że pętelki są ze sobą stabilnie połączone. Dzięki temu materiał dobrze zachowuje kształt, jest odporny na codzienne zużycie i mniej podatny na przypadkowe prucie niż wiele luźniejszych dzianin wątkowych. Trykot zwykle dobrze się układa, nie gniecie się łatwo i może dopasowywać się do sylwetki bez utraty formy.
Nie każdy trykot ma jednak taką samą elastyczność. Dzianiny zawierające elastan, nazywany też spandeksem, mogą rozciągać się w jednym lub w kilku kierunkach. Wersje z poliestrem albo nylonem są często wybierane do intensywnie użytkowanej odzieży sportowej, natomiast bawełniane odmiany zapewniają bardziej naturalny chwyt i dobrą przewiewność.
| Cecha | Trykot bawełniany | Trykot syntetyczny |
|---|---|---|
| Oddychalność | Dobra, szczególnie przy luźniejszej strukturze | Zależy od włókna i konstrukcji, często wspierana przez specjalne wykończenie |
| Elastyczność | Umiarkowana, większa w mieszankach z elastanem | Zwykle wysoka po dodaniu elastanu |
| Trwałość | Komfortowa w codziennym użyciu, lecz może kurczyć się podczas prania | Wysoka odporność na ścieranie i zachowywanie kształtu |
| Główne zastosowanie | Bielizna, odzież domowa, lalkarstwo | Sport, stroje kąpielowe, kostiumy sceniczne |
Właściwości materiału zależą więc nie tylko od samego splotu, lecz także od składu. Trykot z nylonu, poliestru i elastanu może być lekki, sprężysty oraz odporny na intensywny ruch. Bawełniany trykot jest przyjemny w dotyku, ale przed szyciem wymaga większej uwagi ze względu na możliwą zmianę wymiarów.
Gdzie stosuje się trykot?
Najczęściej wykorzystuje się go tam, gdzie materiał powinien łączyć dopasowanie do ciała, swobodę ruchów i odporność na rozciąganie. Do popularnych zastosowań należą:
- stroje zapaśnicze, kolarskie i gimnastyczne
- stroje baletowe, taneczne i łyżwiarskie
- stroje kąpielowe oraz odzież sportowa z dodatkiem elastanu
- bielizna i wybrane modele odzieży termoaktywnej
- cieliste elementy kostiumów scenicznych i strojów do gimnastyki artystycznej
W odzieży sportowej znaczenie ma stabilność materiału oraz możliwość dopasowania go do sylwetki. Trykot nie powinien ograniczać ruchów, a jednocześnie musi zachowywać odpowiednie krycie i odporność na naprężenia w czasie treningu. Konkretne parametry zależą od składu, gramatury i zastosowanego wykończenia.
Trykot szwajcarski w lalkarstwie
Odmiana określana jako trykot szwajcarski jest używana między innymi do wykonywania lalek waldorfskich. Zwykle jest to miękka dzianina bawełniana dostępna w odcieniach przypominających kolory skóry. Jej lekka rozciągliwość pozwala naciągać materiał na formę, modelować głowę i delikatnie kształtować rysy twarzy.
W tym zastosowaniu liczy się także gładka powierzchnia, przyjemny chwyt oraz możliwość dopasowania dzianiny do zaokrąglonych elementów. Trykot stosuje się również przy tworzeniu niektórych maskotek i zabawek tekstylnych, szczególnie gdy potrzebny jest materiał podatny na formowanie.
Jak szyć z trykotu?
Trykot można szyć na overlocku, ale nie jest to jedyna możliwość. Zwykła maszyna wieloczynnościowa również sobie z nim poradzi, jeśli zastosujesz elastyczny ścieg i nie będziesz nadmiernie rozciągać materiału podczas prowadzenia pod stopką. Przydatne wskazówki obejmują:
- Igła typu stretch lub jersey ogranicza ryzyko pomijania ściegów i uszkadzania dzianiny.
- Ścieg elastyczny pozwala szwowi pracować razem z materiałem podczas zakładania i użytkowania ubrania.
- Overlock jednocześnie zszywa i zabezpiecza brzeg, dlatego dobrze sprawdza się przy odzieży sportowej.
- Nici elastyczne mogą poprawić pracę szwu w miejscach, które są często rozciągane.
- Próbne szycie na ścinku pomaga dobrać naprężenie nici, długość ściegu i docisk stopki.
Brzegi trykotu mogą się zwijać albo przesuwać pod stopką, zwłaszcza gdy dzianina jest cienka. Pomaga zmniejszenie nacisku stopki, użycie stabilizatora w trudnym miejscu lub prowadzenie materiału bez naciągania.
Trykot z włókien naturalnych należy zdekatyzować przed krojeniem. W praktyce oznacza to upranie lub przygotowanie materiału zgodnie z zaleceniami pielęgnacyjnymi, aby ustabilizować jego wymiary. Bawełna może skurczyć się podczas pierwszego prania, a pominięcie tego etapu grozi późniejszym zmniejszeniem gotowego ubrania. Materiały syntetyczne zwykle nie wymagają dekatyzacji w takim samym zakresie, ale zawsze warto sprawdzić ich zalecenia producenta.
Trykot jest więc czymś więcej niż potoczną nazwą obcisłego stroju sportowego. Jako dzianina osnowowa łączy stabilną konstrukcję, odporność na zużycie i możliwość dopasowania do sylwetki. Wybór konkretnej odmiany powinien zależeć przede wszystkim od planowanego zastosowania oraz składu włókien.
