Ramia to naturalne włókno łykowe pozyskiwane z łodyg szczmiela białego, nazywanego też pokrzywą chińską. Materiał przypomina len – jest przewiewny, higroskopijny i wytrzymały, ale zwykle sztywniejszy oraz bardziej podatny na gniecenie. Nie można jednak uznać go za w pełni ekologiczny, ponieważ oczyszczanie włókien wymaga przemysłowej obróbki chemicznej.
Czym jest ramia?
Ramia oznacza zarówno włókno, jak i tkaninę otrzymywaną ze szczmiela białego, wieloletniej rośliny z rodziny pokrzywowatych. Nie chodzi jednak o zwykłą pokrzywę spotykaną na polskich łąkach. Szczmiel biały jest jej azjatyckim krewniakiem, uprawianym między innymi w Chinach i Brazylii.
Włókno pozyskuje się z łodyg. Należy ono do włókien łykowych, czyli takich, które znajdują się w zewnętrznej części łodygi, pod jej korą. Ramia ma wyjątkowo długie, białe włókna o jedwabistym połysku. Przędzenie na mokro daje nić gładszą, bardziej miękką i błyszczącą, natomiast przędzenie na sucho prowadzi do uzyskania materiału sztywniejszego i mniej połyskliwego.
Jakie właściwości ma ramia?
Najważniejszą zaletą ramii jest połączenie przewiewności z dużą wytrzymałością mechaniczną. Materiał dobrze pochłania wilgoć, dlatego sprawdza się w odzieży noszonej podczas ciepłej pogody. Włókno jest także odporne na działanie bakterii, grzybów, pleśni i owadów. Jednocześnie ma małą elastyczność, przez co tkanina może wydawać się sztywna w porównaniu z bawełną.
Podstawowe różnice między ramią a lnem przedstawia tabela:
| Cecha | Ramia | Len |
|---|---|---|
| Wytrzymałość | Bardzo wysoka, szczególnie na rozciąganie | Wysoka, choć zależna od rodzaju przędzy i tkaniny |
| Gniotliwość | Materiał łatwo się gniecie | Również wyraźnie się gniecie |
| Higroskopijność | Dobrze wchłania wilgoć i pozostaje przewiewna | Dobrze pochłania wilgoć oraz odprowadza ciepło |
| Sztywność | Zwykle większa, zwłaszcza przy przędzeniu na sucho | Może być sztywny, ale często mięknie podczas użytkowania i prania |
W praktyce ramia może zachowywać kształt przez długi czas i wykazywać mniejszą kurczliwość niż niektóre inne włókna naturalne. Jej słabszą stroną jest kruchość oraz podatność na ścieranie. Dlatego często miesza się ją z bawełną, lnem, wełną albo jedwabiem. Takie połączenie pozwala ograniczyć sztywność i poprawić komfort noszenia.
Przy wyborze materiału najważniejsze zalety i ograniczenia ramii są następujące:
- Wysoka wytrzymałość – włókno dobrze znosi rozciąganie i intensywne użytkowanie.
- Przewiewność i pochłanianie wilgoci – cechy przydatne przede wszystkim w odzieży letniej.
- Odporność biologiczna – materiał jest mniej podatny na bakterie, grzyby, pleśń i owady.
- Sztywność i mała elastyczność – ramia nie dopasowuje się do ciała tak jak dzianiny z włóknami sprężystymi.
- Podatność na gniecenie i ścieranie – trwałość włókna nie oznacza pełnej odporności gotowej tkaniny na zużycie.
Czy ramia jest materiałem ekologicznym?
Naturalne pochodzenie surowca nie oznacza automatycznie, że cały materiał powstaje bez obciążenia środowiska. Szczmiel biały rośnie szybko i może być zbierany kilka razy w roku. Jest odporny na wiele szkodników, dlatego zwykle nie wymaga tak intensywnego stosowania pestycydów jak bardziej wrażliwe rośliny, na przykład bawełna. W uprawie może też korzystać głównie z wody pochodzącej z opadów, choć konkretne warunki zależą od regionu i sposobu prowadzenia plantacji.
Problem pojawia się po zbiorze. Świeże łodygi trzeba pozbawić kory, a następnie usunąć żywice i pektyny, które oblepiają włókna. W przypadku lnu i konopi podobną funkcję może spełniać roszenie, czyli proces biologicznego oddzielania włókien od pozostałych części łodygi. Przy ramii często stosuje się natomiast oczyszczanie chemiczne lub mikrobiologiczne.
W przemysłowej obróbce chemicznej mogą być wykorzystywane między innymi kwas siarkowy i wodorotlenek sodu. Substancje te pomagają przygotować włókno do przędzenia, ale wymagają kontrolowanego stosowania i zagospodarowania ścieków. Według przywołanej analizy oczyszczanie 1 kg przędzy wiązało się z emisją około 2,4 kg CO2-eq, a samo przędzenie z około 2,21 kg CO2-eq. Wartości te nie muszą odnosić się do każdego zakładu, ponieważ wpływ zależy od technologii, źródła energii i sposobu oczyszczania odpadów.
Ramia nie jest więc ani materiałem całkowicie nieekologicznym, ani automatycznie „zielonym”. Jej atutem jest roślinne pochodzenie i korzystny profil uprawy w określonych warunkach. Jednocześnie chemiczne oczyszczanie włókien, transport z odległych regionów oraz sposób dalszej produkcji zwiększają jej ślad środowiskowy. Porównanie z lnem powinno obejmować cały cykl życia, a nie tylko fakt, że oba materiały pochodzą z roślin.
Gdzie stosuje się ramię?
Połączenie przewiewności, odporności i charakterystycznego połysku sprawia, że ramia trafia zarówno do wyrobów odzieżowych, jak i użytkowych:
- Odzież letnia – koszule, sukienki, spodnie i lekkie tkaniny o dobrej przepuszczalności powietrza.
- Tekstylia domowe – obrusy, zasłony i inne wyroby, w których liczy się trwałość oraz naturalny wygląd.
- Tapicerka i obicia meblowe – zastosowania wymagające odporności mechanicznej.
- Sznury i liny – dzięki wysokiej wytrzymałości włókien.
- Banknoty i bibuła – z wykorzystaniem krótszych włókien pozostałych po przędzeniu.
Ramia sprawdzi się jako naturalna alternatywa dla lnu, gdy priorytetem są trwałość, przewiewność i połysk. Trzeba jednak zaakceptować większą sztywność, gniotliwość oraz fakt, że ekologiczna ocena materiału zależy także od chemicznego etapu oczyszczania.
