PU to poliuretan, czyli syntetyczny polimer i tworzywo sztuczne. W odzieży, meblach oraz galanterii najczęściej występuje jako kompozyt: tkanina bazowa, na przykład z poliestru, bawełny, nylonu lub wiskozy, zostaje pokryta warstwą poliuretanu. Tak powstaje materiał przypominający skórę naturalną, ale niebędący skórą ani materiałem pochodzenia zwierzęcego.
PU – co to za materiał?
Skrót PU oznacza poliuretan. W ujęciu chemicznym jest to grupa polimerów otrzymywanych zwykle w reakcji izocyjanianu z poliolem. Dobór składników i sposób przetwarzania pozwalają uzyskać tworzywo o różnej twardości, elastyczności i porowatości.
W przypadku tak zwanej skóry PU poliuretan tworzy z tkaniną bazową materiał kompozytowy. Podłoże odpowiada za stabilność i odporność na rozciąganie, a wierzchnia warstwa nadaje powierzchni wygląd, kolor oraz fakturę imitującą skórę. Na etapie produkcji można ją dodatkowo tłoczyć, aby uzyskać wzór naturalnego lica.
Określenia „skóra ekologiczna” lub „skóra wegańska” są najczęściej nazwami handlowymi. PU jest syntetyczne i nie zawiera skóry zwierzęcej, ale nie ulega biodegradacji, a jego produkcja opiera się na surowcach i procesach typowych dla tworzyw sztucznych. Sam fakt braku składników zwierzęcych nie oznacza więc automatycznie, że materiał jest obojętny dla środowiska.
Jakie właściwości ma poliuretan?
PU można produkować w wielu odmianach. W tapicerce i galanterii stosuje się elastyczne powłoki, które są miękkie w dotyku i łatwe do formowania. Materiał zwykle dobrze ogranicza przenikanie wilgoci, zachowuje jednolity wygląd i może być dostępny w szerokiej gamie kolorów oraz wykończeń.
Jego parametry zależą od receptury, grubości powłoki, rodzaju tkaniny bazowej i jakości połączenia warstw. Dlatego sama informacja „PU” nie mówi jeszcze wszystkiego o trwałości konkretnego produktu. Najważniejsze zalety i ograniczenia wyglądają następująco:
- Elastyczność – materiał może dopasowywać się do kształtu mebla, ubrania lub akcesorium.
- Odporność na wilgoć – gładka powierzchnia nie chłonie wody tak łatwo jak wiele materiałów naturalnych.
- Jednolity wygląd – kolor i faktura są powtarzalne, bez naturalnych skaz czy różnic w usłojeniu.
- Łatwe czyszczenie – świeże zabrudzenia zwykle można usunąć miękką, lekko wilgotną ściereczką.
- Niska cena – produkty z PU są zazwyczaj tańsze od porównywalnych wyrobów ze skóry naturalnej.
- Mniejsza oddychalność – powłoka poliuretanowa ogranicza przepuszczanie powietrza, co może obniżać komfort przy długim kontakcie z ciałem.
- Podatność na uszkodzenia – przecięcie, przebicie, silne tarcie lub zarysowanie może uszkodzić wierzchnią warstwę.
- Brak biodegradowalności – syntetyczny materiał nie rozkłada się tak jak surowce naturalne.
PU, skóra naturalna i PVC – czym się różnią?
PU bywa mylony zarówno ze skórą naturalną, jak i z PVC. Skóra naturalna powstaje z odpowiednio przygotowanych skór zwierzęcych, natomiast PU i PVC są materiałami syntetycznymi. Poliuretan jest zwykle bardziej miękki i elastyczny, a także lepiej imituje dotyk skóry. PVC, nazywany też winylem, tworzy na ogół sztywniejszą i mniej oddychającą powierzchnię, choć może dobrze chronić przed wodą.
| Cecha | Skóra PU | Skóra naturalna |
|---|---|---|
| Koszt | Zwykle niższy | Zwykle wyższy |
| Oddychalność | Mała lub umiarkowana, zależnie od konstrukcji | Wysoka dzięki naturalnej, porowatej strukturze |
| Trwałość | Zależna od jakości powłoki, podłoża i warunków użytkowania | Zwykle wysoka przy właściwej pielęgnacji |
| Starzenie | Zużycie powłoki, pękanie i rozwarstwienie | Mięknięcie oraz tworzenie patyny |
| Pielęgnacja | Najczęściej wystarcza delikatne czyszczenie powierzchni | Wymaga czyszczenia i okresowej konserwacji preparatami do skóry |
Wybór nie sprowadza się do prostego wskazania lepszego materiału. PU może pasować do produktu używanego okazjonalnie, narażonego na wilgoć albo wymagającego łatwego czyszczenia. Skóra naturalna zwykle lepiej sprawdza się wtedy, gdy liczy się wieloletnia eksploatacja, oddychalność i możliwość odnowienia powierzchni przez konserwację. Trzeba też pamiętać, że wysokiej jakości PU może okazać się trwalszy niż tania, słabo wykonana skóra naturalna.
W porównaniu z PVC poliuretan zazwyczaj daje bardziej miękką i elastyczną powierzchnię. Lepiej odwzorowuje fakturę skóry i bywa przyjemniejszy w bezpośrednim kontakcie z ciałem. PVC może mieć przewagę w zastosowaniach, w których najważniejsza jest sztywność i wysoka barierowość dla wody. W obu przypadkach konkretne właściwości zależą od receptury i konstrukcji produktu.
Dlaczego PU się łuszczy i pęka?
Charakterystyczne łuszczenie nie oznacza, że materiał jest wykonany z jednej litej warstwy. Wierzchnią powłokę poliuretanową łączy się z tkaniną bazową przez laminowanie, klejenie lub natrysk. Z czasem połączenie może słabnąć, a powłoka zaczyna oddzielać się od podłoża. Techniczna nazwa tego procesu to rozwarstwienie.
W niektórych odmianach PU znaczenie ma także hydroliza, czyli degradacja wiązań chemicznych pod wpływem wilgoci i czasu. Proces ten może powodować utratę elastyczności, klejenie się powierzchni, pękanie oraz odpadanie fragmentów powłoki. Nie da się określić jednego okresu trwałości dla każdego produktu. Wpływ mają między innymi jakość poliuretanu, grubość warstwy, podłoże, intensywność użytkowania i warunki przechowywania.
Rozwarstwienie przyspieszają przede wszystkim:
- długotrwała ekspozycja na promieniowanie UV i bezpośrednie słońce,
- wysoka temperatura, szczególnie w pobliżu grzejników lub w nagrzanym samochodzie,
- pot i olejki ze skóry, zwłaszcza na często dotykanych powierzchniach,
- wahania wilgotności powodujące różne rozszerzanie się powłoki i podłoża,
- alkohol, amoniak, rozpuszczalniki i inne agresywne środki czyszczące,
- tarcie, ostre przedmioty oraz czyszczenie szorstkimi akcesoriami.
Łuszczenie jest więc typowym sposobem starzenia się wielu wyrobów z powlekanego PU, a nie dowodem, że każda partia materiału była wadliwa. Gdy powłoka zacznie się odspajać, czyszczenie może jedynie usunąć luźne fragmenty. Nie przywróci jednak pierwotnej struktury laminatu.
Jak pielęgnować materiał PU?
Pielęgnacja nie zatrzyma naturalnego starzenia, ale może ograniczyć tempo degradacji. Przed użyciem preparatu sprawdź zalecenia producenta, ponieważ różne powłoki mogą mieć odmienną odporność chemiczną. Podstawowe czyszczenie można przeprowadzić w kilku krokach:
- Usuń kurz miękką, suchą ściereczką lub delikatną końcówką odkurzacza.
- Przetrzyj powierzchnię lekko wilgotną ściereczką, bez nadmiernego moczenia materiału.
- Przy większym zabrudzeniu użyj niewielkiej ilości łagodnego środka przeznaczonego do materiałów syntetycznych.
- Osusz powierzchnię i pozostaw ją do wyschnięcia z dala od grzejnika oraz ostrego słońca.
Nie stosuj wybielaczy, rozpuszczalników, silnych odtłuszczaczy ani preparatów na bazie alkoholu, jeśli producent nie dopuścił ich użycia. Nie pocieraj intensywnie i nie wystawiaj produktu na długotrwałe działanie wysokiej temperatury. Takie zabiegi mogą uszkodzić warstwę ochronną i osłabić połączenie z tkaniną.
Gdzie stosuje się PU?
Poliuretan jest znacznie szerszą grupą materiałów niż sama powłoka skóropodobna. W formie elastycznej wykorzystuje się go w tapicerce meblowej, sofach, fotelach i krzesłach. W odzieży i galanterii pojawia się w kurtkach, obuwiu, torbach, plecakach, paskach oraz portfelach.
Powłoki PU stosuje się także w tapicerce samochodowej, pokrowcach, odzieży roboczej i sprzęcie sportowym. Inne odmiany poliuretanu tworzą pianki do siedzeń i materacy, izolacje, uszczelki, rolki, elementy tłumiące drgania oraz części odporne na ścieranie. Właściwości materiału zależą w każdym przypadku od jego konkretnej postaci, dlatego nie należy przenosić parametrów miękkiej powłoki na każdy wyrób wykonany z poliuretanu.
PU jest rozsądnym wyborem, gdy liczą się niska cena, jednolity wygląd, łatwe czyszczenie i ograniczona chłonność wilgoci. Jeśli priorytetem są oddychalność, wieloletnia trwałość oraz naturalne starzenie z tworzeniem patyny, skóra naturalna ma inne, trudne do zastąpienia zalety.
